HISTORIA WYDZIAŁU SZTUK PIĘKNYCH

Wydział Sztuk Pięknych to wyjątkowa jednostka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, szczycąca się długą, ponad dwustuletnią tradycją - jego historia sięga XVIII-wiecznej "szkoły wileńskiej", a geneza wiążę się z działalnością jednego z najstarszych uniwersytetów Rzeczypospolitej - Szkoły Głównej Litewskiej.

Dnia 1 października 1797 roku rozpoczęła swą działalność Katedra Malarstwa i Rysunku Uniwersytetu Wileńskiego, ustanowiona przy Wydziale Literatury i Sztuk Wyzwolonych. Jej kierownictwo powierzono Franciszkowi Smuglewiczowi, wybitnemu malarzowi epoki stanisławowskiej. Dołączyli do niego inni zasłużeni artyści, jak malarz-klasycysta Jan Rustem czy Andre Le Brun - niegdyś pierwszy rzeźbiarz nadworny Stanisława Augusta. Powrót do koncepcji włączenia kształcenia artystycznego w struktury uniwersytetu był wynikiem upadku mecenatu królewskiego i Malarni. Bazując na europejskiej tradycji akademickiej, twórcy wileńskiej Katedry Malarstwa stworzyli w niej gruntowne podstawy dla programu kształcenia artystycznego, zaś Wilno - dotychczas pod względem artystycznym mało aktywne - stało się w początkach XIX wieku głównym centrum sztuki na terenie dawnej Rzeczypospolitej. Powstała tu pierwsza w XIX wieku krajowa szkoła malarstwa historycznego, uprawiano też inne gatunki - pejzaż, malarstwo rodzajowe i alegoryczne, a zwłaszcza portret. Joseph Saunders, grafik angielski, od 1810 pełniący funkcję kierownika wileńskiej katedry, jako pierwszy w Europie prowadził na uniwersytecie wykłady z historii sztuki. Okres świetności Wilna jako centrum artystycznego zakończył się wraz z powstaniem listopadowym - likwidacja Uniwersytetu Wileńskiego rozproszyła jego wychowanków, choć dorobek "szkoły wileńskiej" zachował siłę oddziaływania jeszcze po połowie XIX wieku.

Tradycja akademickiego kształcenia artystycznego w Wilnie została wskrzeszona w 1919 roku. Przy reaktywowanym Uniwersytecie, któremu nadano imię Stefana Batorego, utworzono wówczas Wydział Sztuk Pięknych, o co w sposób szczególny zabiegał wybitny malarz, Ferdynand Ruszczyc. To jego zasługą był ściśle mieszczący się w wileńskiej tradycji program i profil kształcenia. Początkowo na nowopowstałym wydziale działało sześć pracowni plastycznych: malarstwa pejzażowego (Ruszczyc), malarstwa i rysunku (Kubicki), aktu (Bogusz-Siestrzeńcewicz), rzeźby (Bałzukiewicz), grafiki (Jastrzębowski), sztuki stosowanej (Czajkowski), drukarstwa, liternictwa i introligatorstwa (Lenart) oraz fotografii artystycznej (Bułhak); do 1927 czynna tez była sekcja architektury. W 1922 roku powstała przy wydziale Katedra Historii Sztuki, którą objął ówczesny okręgowy konserwator wileński, Jerzy Remer. Oprócz zajęć kursowych z dziejów sztuki, wprowadził on do programu uniwersyteckiego nową dyscyplinę - konserwatorstwo. Wileński Wydział Sztuk Pięknych pozostawał więc - aż do czasu likwidacji wszechnicy w 1939 roku - jedynym w międzywojennej Polsce ośrodkiem o tak szerokim profilu nauczania, kształcącym nie tylko artystów plastyków i architektów, ale i teoretyków sztuki i ochrony zabytków.

Repatriacja pracowników nauki wszechnicy wileńskiej miała zasadnicze znaczenie dla powstania i ukształtowania się struktury Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, powołanego do życia uchwałą Krajowej Rady Narodowej w sierpniu 1945 roku. Już wtedy przy Wydziale Humanistycznym zaczęto organizować Sekcję Sztuk Pięknych, która w grudniu tegoż roku usamodzielniła się jako odrębny Wydział Sztuk Pięknych. Decydujący wpływ na jego powstanie mieli pracownicy przedwojennego Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego - działali oni przy organizacji i przejęli kierownictwo nowo tworzonych katedr, które były zasadniczo kontynuacjami katedr wileńskich. Wydział UMK tworzyły: Katedra Malarstwa Sztalugowego (Tymon Niesiołowski), Katedra Malarstwa Pejzażowego (Bronisław Jamontt), Katedra Projektowania Wnętrz (Stefan Narębski), Katedra Witrażownictwa (Konrad Dargiewicz), Katedra Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa (Jerzy Remer), Katedra Rzeźby (Henryk Kuna), Katedra Malarstwa Dekoracyjnego (Jan Wodyński), Katedra Grafiki (Jerzy Hoppen). Pierwszym Dziekanem został ceniony pejzażysta, prof. Bronisław Jamontt, pierwszym prodziekanem - prof. Tymon Niesiołowski.
Pracujący na Wydziale Sztuk Pięknych profesorowie, ukształtowani w latach międzywojennych i kontynuujący tradycje wileńskie, wkrótce zaczęli nadawać ton życiu artystycznemu w Toruniu i kształtowali tutejsze środowisko w pierwszym dziesięcioleciu istnienia uczelni. Najbardziej niezależny od tradycji wileńskiej pozostawał wybitny malarz, Tymon Niesiołowski, postrzegany jako bezsprzeczny autorytet i symbol artystycznych dążeń młodego pokolenia artystów toruńskich - pierwszych absolwentów Wydziału - które doszło do głosu w drugiej połowie lat ?50-tych. Od tego czasu profesorowie i absolwenci Wydziału Sztuk Pięknych nieprzerwanie dominują w toruńskim środowisku artystycznym, budując i wchodząc w skład kolejnych, prężnie działających ugrupowań ("Grupa Toruńska", "17 młodszych", "3/59", "Alibunady", "Grupa Działania", "Grupa Lucim", "Grupa 111", galeria "Nad Wisłą").

Wzór wileński zadecydował wreszcie o jednej z najbardziej wyjątkowych cech toruńskiego Wydziału na tle szkolnictwa wyższego w Polsce, a zarazem o jego najistotniejszym atucie, jakim jest włączenie instytucji szkoły plastycznej w strukturę uniwersytetu. Dzięki temu Wydział posiada swoisty profil, bez analogii w innych szkołach wyższych - podobnie jak niegdyś w Wilnie, twórczość artystyczna jest tu połączona z teoretyczną problematyką wiedzy o sztuce i ochronie zabytków. Specyficzny podział kształcenia na dwa kierunki, artystyczno-dydaktyczny oraz konserwatorsko-muzealny, zaczął się krystalizować od lat 50-tych. Powołane wówczas jednostki - Studium Artystyczno-Dydaktyczne oraz Studium Konserwatorstwa i Muzealnictwa, funkcjonują do dziś jako dwa odrębne, choć integralnie związane instytuty: Instytut Artystyczny oraz Instytut Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa.

na podstawie:
Kształcenie artystyczne w Wilnie i jego tradycje, katalog wystawy MO w Toruniu, pod red. J. Malinowskiego, M. Woźniaka, R. Janonien?, Toruń 1996 (Malinowski J., Oddział Sztuk Pięknych Uniwersytetu Wileńskiego 1797-1832, s.7-16; Poklewski J., Wydział Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego 1919-1939, s.97-104; Depta R., Wydział Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, s.199-210),
Kalembka S., Dwieście lat Sztuk Pięknych na uniwersytecie w Wilnie i Toruniu 1797-1997, Toruń 1998

do góry ^